To, co działo się w Polsce w latach 1980-81 stanowiło rewolucję - jedną z tych magicznych chwil w historii, kiedy większość społeczeństwa porywa wizja zmiany systemu. W "Solidarności" nieuzbrojeni robotnicy potrafili przeciwstawić się potencjalnie brutalnej sile uzbrojonego i dobrze wyposażonego państwa, ponieważ razem, w jednym i tym samym momencie, stanęli do walki i zdali sobie z tego sprawę. Stan wojenny zdołał skutecznie stłumić bezpośredni bunt nie dlatego, że, jak ktoś wtedy napisał, cały kraj wtrącono do więzienia, tylko dlatego, że wytworzono w ludziach poczucie, iż każdy znalazł się w zamknięciu sam, w osobnym więzieniu. To był cios w samą ideę "Solidarności". Znów każdy czuł się samotny i bezbronny.

Wydarzenia w Polsce przyczyniły się do upadku komunizmu w niecałe dziesięć lat później - i to nie tylko w Europie Wschodniej, ale i w Związku Radzieckim. Polscy robotnicy obalili mit, jakoby partia komunistyczna wyrażała interesy klasy robotniczej i pokazali, jak wielka jest siła zjednoczonej opozycji. W ostatecznym rachunku stan wojenny nie osiągnął celu. Zachodzące w Polsce wydarzenia sprawiły - jak to zwykle bywa z rewolucjami - że ich uczestnicy przeszli przemianę. Dlatego ich masowy ruch można było stłumić, ale nie można było go wykorzenić. Czasami ktoś pyta mnie, czy potrafiłem przewidzieć doniosłe zmiany końca lat osiemdziesiątych. Mogę odpowiedzieć z całą uczciwością, że nie wiedziałem, kiedy sytuacja się zmieni, ale wiedziałem, że zmieni się z pewnością. Wiedza ta płynęła także i ze zrozumienia, że trzy różne Polski, z którymi się zetknąłem, były w gruncie rzeczy tym samym - za sprawą siły ducha narodu, jego wytrwałości i niezłomnego pragnienia wolności.

Tekst napisany do katalogu wystawy "Polska Na Pierwszej Stronie". Wystawa sponsorowana przez PKN Orlen, Prokom SA, Oracle-Polska, PLL LOT będzie czynna do 29 listopada w gmachu "Gazety Wyborczej". Wstęp wolny. Sprawdz rowniez: www. polskanapierwszejstronie.com